Laserskurðarverkefni – Snillismiðjur (7.–10. bekkur)
Verkefni 1: Press-Fit kassi
Lýsing: Hannaðu kassa sem smellist saman án líms (press-fit). Nemendur læra um kerf, efnisþykkt og nákvæma vektorteikningu.
Lýsing: Nemendur hanna einfaldan kassa úr 2D hlutum sem smellast saman án líms (press‑fit). Þeir læra að stilla tabs/tennur, kerf (skurðarbreidd geislans) og að stilla teikningu fyrir laserskurð.
Markmið (hæfni)
- Beita hönnunarferli: skissa → vektorteikning → prófun → endurbætur → lokaafurð.
- Nota Inkscape til að teikna nákvæmar línur, horn og málsetningar.
- Laga mælingar að raunverulegri efnisþykkt og kerf-leiðréttingu.
- Fylgja öryggisreglum og skrá ígrundun um hvað lærðist.
Öryggi
- Einungis samþykkt efni fyrir laserskera (t.d. krossviður/akrýl).
- Virkt sog/loftun, aldrei yfirgefa vél í keyrslu.
- Nota töng/verkfæri til að fjarlægja heita skurna ef þarf.
- Gleraugu og hár uppi ef við á.
Efni og búnaður
- Efni: 3 mm krossviður eða 3 mm akrýl (sama þykkt fyrir alla hluta).
- Hugbúnaður: Inkscape.
- Tæki: Laserskeri (skurð + merking), skurðmotta, mjúkur pappír til verndar yfirborði.
- Mælitæki: reglustika/málband, skyggniblað til tilraunaskurðar.
Kennslustundir (60 mín. hver)
Lota 1 – Hugmynd og grunnteikning (60 mín.)
- Kveikja: Sýna press‑fit dæmi (horn, tennur, lásar).
- Nemendur mæla efnisþykkt (t.d. 3,0 mm) og skrá kerf‑áætlanir (t.d. 0,15–0,20 mm).
- Inkscape:
- Setja síðu‑einingar (mm), virkja Snap og Grid.
- Teikna hlið (t.d. 80×80 mm) og búa til tennur: fjarlægð = efnisþykkt − kerf.
- Búa til 5–6 samskonar hliðar/loka með „Duplicate/Align“.
- Vista sem SVG og merkingarlínur í rauðu (Cut) / svörtu (Engrave), eftir „venju“ ykkar.
Lota 2 – Tilraunaskurður og fínstilling (60 mín.)
- Skera litla tilraunarrennu (tennur/rauf) og prófa fit.
- Fínstilla „tennur“ (breikka eða mjókka eftir þörf).
- Skera einn prófunarkassa í fullri stærð.
- Skrá ígrundun: hvað þurfti að laga? Hvoru réð kerf eða þykkt?
Lota 3 – Lokaafurð og frágangur (60 mín.)
- Skera endanlega útgáfu.
- Samsetning: tryggja hornrétt horn; valfrjálst: létt merking (nafnið/merki).
- Ljúka frágangi (slípun á viði, fjarlægja filmu af akrýl).
- Myndataka og stutt kynning (30–60 sek) á ferlinu.
Aðlögun / dýpkun
- Byrjendur: Forsmíðað sniðmát með örfáum breytum (stærð, fjöldi tanna).
- Lengra komnir: Bæta læsilás (living hinge lok), eða innri hólfum.
Mat (leiðsagnarmat + rubric)
- Skissa + vektorteikning klár (✔)
- Kerf‑próf og rökstudd breyting (✔)
- Lokaafurð smellist saman án líms (✔)
- Öryggi og snyrtilegt vinnusvæði (✔)
- Ígrundun: 3–5 línur um hvað lærðist (✔
Verkefni 2: Lagskipt skraut – Topógrafía
Lýsing: Nemendur búa til lagskipt vegghengi eða borðskraut þar sem margar skornar lög (úr mismunandi litum/efnum) mynda dýpt, t.d. kort af heimabyggð, topógrafíu eða abstrakt mynstri.
Markmið (hæfni)
- Hönnun í lögum (layers) og vinnsla stafræns flows: skissa → vektor → litakóðun → framleiðsla.
- Þjálfa efnis‑/litasamsetningu og frágang (líming, millistykki).
- Koma hugmynd á framfæri með myndtjáningu og stuttri kynningu.
Öryggi
- Sama og í Verkefni 1; varúð við lím (loftræsting), ekki skera efni sem gefa frá sér eitraðan reyk.
Efni og búnaður
- Þunnur krossviður, karton eða akrýl í 2–5 lögum (samræma þykktir).
- Inkscape; laserskeri; lím/„spacers“ (t.d. smá trétennur eða froðulist).
Kennslustundir (60 mín. hver)
Lota 1 – Hugmynd og litasamsetning (60 mín.)
- Kveikja: Dæmi um topógrafíu og lagskiptingu (myndir/fyrirmynd).
- Skissa 2–3 hugmyndir; velja eina og skipta í 5 lög (bakgrunn → fremsta lag).
- Inkscape: Búa til Layer panel (Layer 1–5), setja hvert form á rétt lag.
- Lita/merka lög (t.d. blár = merking, rauður = skurður).
Lota 2 – Próf + framleiðsla (60 mín.)
- Tilraunaskurður á litlu svæði til að staðfesta stærðir og pass.
- Skera lögin í réttri röð; geyma merkt í mappu.
- Hreinsa/undirbúa frágang (taka filmu af akrýl, pússun á viði).
Lota 3 – Samsetning, frágangur og kynning (60 mín.)
- Samsetning með spacers milli laga (2–3 mm) til að fá skuggadýpt.
- Lím og þyngd/klemmur þar til þornar; setja upp hengingu (göt/auga).
- Ljúka stuttri kynningu: Hvað á verkið að „segja“? Af hverju þessi litir?
Aðlögun / dýpkun
- Byrjendur: 3 lög, einföld form (hringir/bylgjur).
- Lengra komnir: 6–8 lög, living hinge í fremsta lagi eða merkingartextar.
Mat
- Vektor‑layers rétt sett upp (✔)
- Samræmi í stærðum og nákvæmur pass (✔)
- Frágangur (hreint, öruggt, jafnt límt) (✔)
- Kynning með hönnunarrökum (✔)
Verkefni 3: Borðstandur / vasi
Lýsing: Nemendur hanna einfalt, flatt vöruform sem er skorið úr akrýl eða þunnum viði og síðan brotið/samsett í stand (t.d. fyrir síma, spjaldtölvu eða lítinn þurrvasa). Verkefnið sameinar nákvæma málsetningu, burðarform, merkingu (logo/nafn) og frágang.
Markmið (hæfni)
- Reikna einfald burðarform: grunn, horn, „stöðugleiki“.
- Hanna tengi‑ígang (slits) sem passa efnisþykkt + kerf.
- Bæta við merkingu (engraving) á yfirborð (t.d. tákn eða texti).
- Prófa, endurbæta og skila nothæfri vöru með stuttri notendaprófun.
Öryggi
- Varast heit og beitt yfirborð; ekki beygja heitt akrýl án réttrar aðstoðar.
- Góð loftun, varfærni við lím og hitaverk.
Efni og búnaður
- 3 mm akrýl eða 3–4 mm krossviður (formið hannað fyrir valið efni).
- Inkscape; laserskeri; valfrjálst: hitalind/leiðbeint hitabrot (kennari), fínt sandpappír.
Kennslustundir (60 mín. hver)
Lota 1 – Þarfagreining og skissa (60 mín.)
- Kveikja: Sýna 2–3 styttar vörur (síma‑standur, penna‑standur).
- Nemendur velja notkun (sími/spjaldtölva/„þurrvasi“) og taka mælingar (breidd/hæð/þykkt tækis eða íláts).
- Skissa 2 hugmyndir; velja og skilgreina slit (efnisþykkt – kerf).
Lota 2 – Inkscape og próf (60 mín.)
- Teikna grunnform + slit; málsetja.
- Bæta við merkingu (logo/nafn) sem engrave (sér lit/lag).
- Skera prófunar‑útgáfu (minni skala eða aðeins grunn + eitt slit).
- Prófa stöðugleika og stilla horn/slit (lögð áhersla á endurbætur).
Lota 3 – Lokaafurð, frágangur, notendapróf (60 mín.)
- Skera endanlega vöru.
- Frágangur: taka filmu, pússa brúnir; ef viður: létt olía/vax (valfrjálst).
- Notendapróf (raunverulegur sími/spjaldtölva): stendur varan? er aðgengi gott?
- Stutt sýnishornskynning: markhópur, val á efni, niðurstöður prófunar.
Aðlögun / dýpkun
- Byrjendur: Einfalt T‑laga standform, tvö slit.
- Lengra komnir: Margsamsettur standur (2–3 stykki), samlokumerking (engrave + inlay), eða „living hinge“ bogi.
Mat
- Nákvæm málsetning og slitpass (✔)
- Lesanleg og vel „kóðuð“ merking (✔)
- Stöðug og nothæf vara (✔)
- Ígrundun: Næsta útgáfa – hvað myndir þú breyta? (✔)
Sameiginleg verkfæratækni (Inkscape → laser)
- Einingar og grid: stilla í mm, virkja Snap to grid fyrir nákvæmni.
- Línulitir/þykktir: Haldið „skurði“ í t.d. rauðum #FF0000, 0,1 mm stroke; „merking“ svört/grá (samræmið við stillingar snillismiðju).
- Kerf‑próf: gerið litla rauf/tennu‑prufu í upphafi hvers verkefnis.
- Merking vs. skurður: athugið stillingar fyrir engrave (fylling/hraði/afl) vs. cut (hraði/afl/tíðni) áður en skorið er í endanlegt efni.
- Skráarsnið: Vista SVG; ef notið milliforrit, haldið true size (engin „scale“ breyting).
Leiðsagnarmat (fyrir öll verkefnin)
- Ferli: skráðar prófanir og rök fyrir breytingum.
- Tækni: réttar stillingar (litakóðun, lagaskipting, kerf‑leiðrétting).
- Öryggi: eftirfylgni öryggisreglna og snyrtilegt vinnusvæði.
- Afurð: virkni (press‑fit/standur/pass), frágangur og fagurfræði.
- Ígrundun/kynning: stutt munnleg eða skrifleg samantekt með mynd(um).